[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/phpbb/session.php on line 583: sizeof(): Parameter must be an array or an object that implements Countable
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/phpbb/session.php on line 639: sizeof(): Parameter must be an array or an object that implements Countable
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/functions.php on line 4516: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at [ROOT]/includes/functions.php:3262)
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/functions.php on line 4516: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at [ROOT]/includes/functions.php:3262)
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/functions.php on line 4516: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at [ROOT]/includes/functions.php:3262)
ئۇيغۇر كومپيۇتېر ئىلىمى جەمئىيىتى • ئېلخەت
جەمئىي1 بەتنىڭ 1 - سى

ئېلخەت

يېزىلغان: شەنبە ئۆكتەبىر 13, 2012 2:02 pm
تەرىپىدىن يوللانغان Oyghan
ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم كۆپچىلىك،

يېقىنقى بىر مەزگىل ئىچىدە «ئېلخەت» ئاتالغۇسىنى ئىشلىتىغانلارنىڭ كۆپىيىپ كېتىشى مېنى كونۇپكا تەۋرىتىشكە ئۈندىدى. بۇ ئاتالغۇ ئىنگلىز تىلىدىكى electronic mail نىڭ قىسقارتىلمىسى بولغان email نىڭ ئۇيغۇرچىسى ئۈچۈن تەۋسىيە قىلغان بولۇپ، خاتالاشمىسام ئۇنى ئەڭ دەسلەپ ئابدۇقادىر جالالىدىن ئەپەندىم ئوتتۇرىغا قويغان. بۇ ئاتالغۇنى ئۇيغۇر تىلىنىڭ سۆز ياساش قائىدىسىگە ئاساسەن ئانالىز قىلىپ باقساق ھەرگىز خاتالاشقان ياكى ھۆرمەتسىزلىك قىلغان بولمايمىز.
«ئېلخەت» تىكى «ئېل» پەمىمچە «ئېلېكترونلۇق» (يېڭى ئىملا قائىدىسى بويىچە «ئېلېكتىرونلۇق» دەپ ى قوشۇپ يازىدىغان بولدۇقمۇ ئۇنىسى ماڭا نامەلۇم) نىڭ «ئې+لېك+ترون+لۇق» دەپ بوغۇمغا ئايرىغاندىكى بىرىنچى بوغۇمى بىلەن ئىككىنچى بوغۇمىنىڭ باش ھەرپىنىڭ قوشۇلۇشىدىن ھاسىل بولغان. نېمە ئۈچۈن «ئېلېكخەت» ياكى «ئېخەت» دەپ تەۋسىيە قىلىنمىغانلىقى ماڭا سىر. ئۇيغۇرچىدا سۆزلەرنىڭ باش ھەرپىنى تاللاپ ياكى بىرىنچى بوغۇملىرىنى قوشۇپ قىسقارتىش تۈنجى ئىش ئەمەس. مەسىلەن: ئا ق ش، ش ئۇ ئا ر، ج ك پ، ب د ت، تىلكوم، رايكوم، ئوبكوم ...

email نى باشقا تۈركىي تىللاردە تۆۋەندىكىدەك ئىشلىتىدۇ:
تۈركچە: e-posta
ئۆزبېكچە: e-pochta
ئەزەربەيجان: e-poçt
تۈركمەن: e-poçta
قازاقچە (قازاقىستان): электрондық пошта
قىرغىزچە (قىرغىزىستان): электрондук почта

mail نى «خەت» دەپ ئېلىشقا ھەممىمىز شەكسىز قوشۇلىدىكەنمىز. ئۇنداقتا بىز email نىڭ ئۇيغۇرچىسى ئۈچۈن قايسى ئاتالغۇنى ئىشلىتىمىز؟ بۇنىڭ جاۋابى تۆۋەندىكىلەرنىڭ بىرى:
1. ئېلېكترونلۇق خەت: قىسقارتىلماي ئۆز پېتىچە تەرجىمىسى
2. ئېلخەت: «ئېلېكترونلۇق» نىڭ بىرىنچى بوغۇمى بىلەن ئىككىنچى بوغۇمىنىڭ باش ھەرپىگە «خەت» قوشۇش ئارقىلىق ياسالغان
3. ئېخەت: «ئېلېكترونلۇق» نىڭ بىرىنچى بوغۇمىغا «خەت» قوشۇش ئارقىلىق ياسالغان
4. ئې خەت: «ئېلېكترونلۇق» نىڭ بىرىنچى بوغۇمىغا بوش ئورۇن ۋە «خەت» قوشۇش ئارقىلىق ياسالغان
5. ئېمائىل، ئىمېيل ياكى ئېمېيل نىڭ بىرى: تەلەپپۇزىنى ئاساس قىلغان(«ئىنتېرنېت» تەك)، ئەڭ توغرا تەلەپپۇزى ئىمېيل
6. email: ئۇيغۇر ئەرەب يېزىقىدىكى تېكست ئىچىدە ئۆز پېتىچە ئېلىش (مەسىلەن: مەن email يازدىم.)
7. تورخەت: ئەمەلىي ئىشلىتىلىشىگە قاراپ electronic نى «تور» دەپ جانلىق تەرجىمە قىلىشتىن كېلىپ چىققان (خۇددى: ecommerce نى «تور سودا، تور سودىسى» دەپ ئالغاندەك).
8. تور خەت: 7 گە ئوخشاش، ئەمما بوشلۇق قويولغان.

قىسقا، ئاممىباپ، تىلىمىزنىڭ سۆز ياساش قائىدىلىرگە ئۇيغۇن ئاتالغۇ ياساشقا توغرا كەلسە «تورخەت» ئەڭ ياخشى تاللاش بولالايدۇ. ئەگەر ئۆز پېتى ئېلىشقا توغرا كەلسە «ئېلېكترونلۇق خەت » دەپ ئالايلى. بۇلارنىڭ مۇناسىۋىتى ۋە پەرقى «كۆچمە تېلېفون»، «قول تېلېفون» ۋە كېيىنرەك چىققان ئاتالغۇ «يانفون» نىڭكىگە ئوخشىشىپ كېتىدۇ.

«ئېلخەت» ئاتالغۇسى تېخى «كۆنۈپ قالدۇق» دەپ كەتكۈدەك دەرىجىگە يەتمىگەن بولغاچقا «تورخەت» نى قوبۇل قىلىش ئۇنچىۋالا قىيىنغا توختىمايدۇ. شەخسەن مەن ئۇنى ئۈچ يىلدىن بۇيان ئىشلىتىپ كېلىۋاتىمەن، كۆرگەنلەرنىڭ ئىچىدە ھەيران قېلىپ ياقتۇرمىغانلارنى ئۇچراتمىدىم. كۆپچىلىكنىڭمۇ مۇۋاپىق كۆرسە شۇ بويىچە ئىشلىتىشىنى ئۈمىد قىلىمەن.

يېزىلغان: شەنبە دېكابىر 22, 2012 5:08 am
تەرىپىدىن يوللانغان koktash
تىل-يېزىق ھەۋەسكارى بولۇش سۈپىتىم بىلەن، پويىزدەك ئۇزۇن ئاتالغۇلارنى قەتئىي رەت قىلىمەن، بولۇپمۇ ئاناتىلىمىز ئېغىر خىرىسقا دۈچ كەلگەن بۈگۈنكى كۈنلەردە. چۈنكى ئۇزۇن ياسالغان ئاتالغۇلىرىمىز ھەمىشە دىگۈدەك يات تىللاردىكى قىسقا ئاتالغۇلارغا ئورۇن بېرىپ قويىۋاتىدۇ. مەسىلەن: ھەممەيلەن «توشې» دەيمىز، ھېچكىممۇ لۇغەتتىكىدەك «ساپما كەش» دىمەيدۇ، ھېچكىم لۇغەت بويىچە «ئاپتوماتىك پۇل ئېلىش ماشىنىسى» دىمەيدۇ، بەلكى «چۈكەنجى» دەيدۇ، ۋەھاكازىلار ....
دەرۋەقە «ئېلخەت» ئاتالغۇسى مەلۇم دەرىجىدە ئوموملىشىپ كەتتى، لېكىن تىلكومنىڭ رەسمىي تەستىقىدىن ئۆتمىدى ياكى تولۇق ئوموملىشىپ كەتمىدى. ئەلۋەتتە، سىز ئىشلىتىۋاتقان «تورخەت» سۆزىنىمۇ چەتكە قاقمايمەن. سىزمۇ ئاشۇنداق ئىشلىتىپ تۇرۇڭ، لېكىن «ئېلخەت» دىگەننى ئىشلەتكەنلەرنى ئەيىپلەپمۇ كەتمەڭ. بۇ ئىككى سۆزنىڭ مەنىسىنى ساۋاتلىق ئۇيغۇرلار بىلەلەيدۇ، ھېچ بولمىسا قىياس قىلىپ يېتەلەيدۇ.
شۇنداق بولغاندىكىن، «ياخشى»، «ئوبدان»، «بەلەن»، «ئامدان» دىگەن سۆزنىڭ مەنىسى ئوخشاش بولسىمۇ، خەلقىمىز بۇلارنىڭ بىرەرسىنى شاللىۋېتىمىز دەپ غەۋغا چىقارمىغاندەك، بىزمۇ «تورخەت» بىلەن «ئېلخەت»نىڭ بىرەرسىنى شاللىۋېتىمىز دەپ غەۋغا قىلماي تۇرساق. زادى بىرسىنى تاللاشقا توغرا كەلسە، خەلقنىڭ ئاغزىغا قۇلاي كەلگەن بىرسى قېلىپ، قۇلايسىزى ئۆزىلا شاللىنىپ كېتىدۇ. ھازىرلا بىرسىنى ئېنىق قىلىپ بېكىتىمىز دېسەك، تىلكومنىڭ ھالى ئۆزىڭىزگە ئايان. كالاڭپاي سۆزدىن بىرنى چىقىرىپلا، مۇشۇنداق ئوموملاشتۇرىمىز دەپ قالسا، ھەممىمىز «ئىسىت» دەپ قالىمىز.
«ئېل» سۆزىنىڭ مەلۇم قائىدىگە ياتمايدىغانلىقىغا كەلسەك، ئۇيغۇر تىلىدا بۇنداق قائىدىگە چۈشمەيدىغان سۆزلەر كۆپ. مەسىلەن: قازان- قومۇش، ئۆي- پۆي، كاللا- ماللا دىگەندەك. بۇلارنىڭ ئارقىسىدىكى سۆزلەر ئۇيغۇر تىلى لۇغىتىدە يوق، لېكىن بىز ئاشۇنداق ئىشلىتىمىز ھەم شۇنداق دەيمىز. مەقسەت شۇكى، مەلۇم بىرەر مەنا ياكى كەيپىياتنى ئىپادىلەش. ئېنگلىز تىلىدىكى know سۆزىنىڭ ئالدىدا بىر k بار، لېكىن بۇ ھەرىپنى ئوقۇمايدۇ، بۇ ئەمەلىيەتتە ئەقىلگە سىغىدىغان ئىش ئەمەس، لېكىن مۇشۇ ئەقىلگە سىغمىغان بىر ئىش ھازىر «قائىدە» بولۇپ قالدى.
يەنە بىرگە، «ئېل» باش سۆزى «ئېلېكترونلۇق» دېگەن سۆزنىڭ قىسقارتىلمىسى بولۇپ قالسا نېمە ئۈچۈن بولمىغۇدەك؟! يەنە كېلىپ، ئېلېكترون بىلەن ئېنتېرنېت ئىككىسى ئايرىم- ئايرىم ئۇقۇم ۋە ساھە تۇرسا!
«ئېنتېرنېت»نىڭ باش قىسقارتمىسىنى يۇقارقى «قاملاشمىغان قائىدە» بويىچە «ئېن» قىلىپ ئالسا، ۋاقتى كەلگەندە، قىسقارتىلغان سۆزلەردىن قايسىنىڭ «ئېنتېرنېت»، قايسىنىڭ «ئېلېكترون» ئىكەنلىكىنىمۇ ئېنىق ئايرىغىلى بولىدۇ ئەمەسمۇ!؟
بەك تولا سۆزلەپ قويدۇم. قىسقىسى، بۇلارنى خەلقنىڭ ئىشلىتىشىگە قويۇپ بېرىپ تۇرايلى، بۇغداي بىلەن ئارپا ھامىنى ئايرىلىدۇ.